Μια εναλλακτική ματιά η λύση στο ζήτημα των αγνοούμενων;

Οι Αγνοούμενοι της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο το 1974 αποτελούν ένα ζήτημα που ταλανίζει μέχρι και σήμερα το νησί, παρά το γεγονός ότι έχει περάσει από τότε, σχεδόν, μισός αιώνας. Εκτός από τις πολιτικές σκοπιμότητες, ο φόβος επαναφοράς στο προσκήνιο “άβολων” αληθειών που μπορεί να ταράξουν την ηρεμία (Κόβρας, 2012), καθώς και η ανάγκη των δύο εθνοτικών ομάδων, της ελληνοκυπριακής και της τουρκοκυπριακής, να διαφοροποιηθούν η μία από την άλλη και να δημιουργήσουν ισχυρές ταυτότητες (Yuksel, 2005), επέτειναν το ψυχολογικό χάσμα με τον “Άλλο”, ο οποίος θεωρήθηκε ο “ιστορικός εχθρός”, καθιστώντας έτσι αδύνατη την ουσιαστική επίλυση του προβλήματος όλα αυτά τα χρόνια.

Στην Πράσινη Γραμμή της Λευκωσίας

Η αναδιατύπωση των υπαρχόντων αφηγημάτων των δύο πλευρών με έναν τρόπο περισσότερο αντικειμενικό και ιστορικά ορθό μπορεί να αποτελέσει το πρώτο βήμα για τη λύση, καθώς όσο περισσότερες εναλλακτικές οπτικές προσφέρονται στα άτομα της κάθε κοινότητας, τόσο μεγαλύτερη είναι και η ελπίδα γεφύρωσης αυτού του χάσματος με τον “Άλλο”. Σύμφωνα με το Yuksel (2005: 3), ο οποίος εξέτασε τον ρόλο τεσσάρων ντοκιμαντέρ στην ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με το Κυπριακό ζήτημα, οι αφηγηματικές ταινίες που ευαισθητοποιούν την κοινή γνώμη και επισημαίνουν κοινά αισθήματα ή παράλληλες οπτικές μπορούν να βελτιώσουν τη διαπροσωπική κατανόηση, παρέχοντας έτσι ένα πρόσφορο έδαφος για την πραγματοποίηση ενός ουσιαστικού δημόσιου διαλόγου, που θα οδηγήσει σταδιακά στην επίλυση του προβλήματος.

Ίχνη: Μία διαφορετική αφήγηση για τους αγνοούμενους του 1974 στην Κύπρο

Εξετάζοντας το ζήτημα των αγνοούμενων της Κύπρου υπό την σκοπιά του διεθνούς δικαίου, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του ανθρώπινου πόνου, το ντοκιμαντέρ “Ίχνη” επαναπλαισιώνει το θέμα, δίνοντάς του μία διεθνή διάσταση. Σε αντίθεση με τα μέχρι προσφάτως κυρίαρχα αφηγήματα, τα Ίχνη αναγνωρίζουν, τόσο τους Ελληνοκύπριους, όσο και τους Τουρκοκύπριους, ως θύματα της θηριωδίας του “Άλλου”, αποδίδουν ευθύνες και στις δύο πλευρές, αναγνωρίζοντας, βέβαια, ότι δε φέρουν και οι δύο τις ίδιες, και προτείνουν το διακύβευμα ότι η λήθη δεν είναι λύση.

Το πουκάμισο περιμένει σιδερωμένο. Τα τελετουργικά γι α την αντιμετώπιση του πόνου είναι τα ίδια και στις δύο πλευρές / Φωτογραφία: Θάνος Τσάντας

Μέσω της εναλλακτικής αυτής αφήγησης, το ντοκιμαντέρ επιχειρεί να μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο οι δύο εμπλεκόμενες πλευρές αντιλαμβάνονται τον “Εαυτό” μέσα στο συγκεκριμένο σύστημα σχέσεων, δηλαδή ως το μοναδικό θύμα, κάτι που για πολλά χρόνια τις κατέστησε “ανίκανες” να συμπονέσουν τον “Άλλο” (Yuksel, 2005: 5). Προσφέροντας στα άτομα και των δύο κοινοτήτων τη διαφορετική αυτή οπτική, καθιστά ευκολότερη τη μείωση, αν όχι την κατάργηση, της μεταξύ τους ψυχολογικής απόστασης και τα φέρνει πιο κοντά στην επίτευξη μίας αμοιβαία επωφελούς λύσης. Επίσης, παρουσιάζοντας την ανάκτηση της αλήθειας ως ανθρώπινο δικαίωμα που αποτελεί θεμελιώδη αρχή του διεθνούς δικαίου, αλλά και τους συγγενείς των αγνοούμενων ως θύματα, αντιτίθεται στην άποψη των ρεαλιστών ότι οι δύο κοινότητες δεν πρέπει να “σκαλίζουν” το παρελθόν, καθώς κάτι τέτοιο μπορεί να αποσταθεροποιήσει την κοινωνική ηρεμία στην περιοχή (Κόβρας, 2008: 379). Αντιθέτως, τα Ίχνη προτείνουν ότι η αναζήτηση και η ανάκτηση της αλήθειας αποτελεί, όχι μόνο ηθική υποχρέωση, αλλά και το καλύτερο μέσο επίτευξης της συμφιλίωσης, της ειρήνης και της σταθερότητας μεταξύ της ελληνοκυπριακής και της τουρκοκυπριακής κοινότητας.

Φωτογραφία: Θάνος Τσάντας

Ο ρόλος των Μέσων στην επίλυση του ζητήματος των αγνοούμενων

Η έκθεση, τόσο των μελών των δύο εμπλεκόμενων πλευρών, όσο και της διεθνούς κοινότητας, σε εναλλακτικές και περισσότερο αντικειμενικές αφηγήσεις που παρουσιάζουν μία ολοκληρωμένη εικόνα το προβλήματος, μπορεί να οδηγήσει στη σταδιακή απονομιμοποίηση των μη ιστορικά ορθών και μεροληπτικών πλαισίων και, ως εκ τούτου, να δημιουργήσει τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την οριστική επίλυση του ζητήματος των αγνοουμένων. Ο ρόλος των Μέσων και, κυρίως, των ταινιών σε αυτή την προσπάθεια είναι βαρυσήμαντος, καθώς αυτά, λειτουργώντας ως ανεξάρτητος και ουδέτερος μεσολαβητής, μπορούν να συμβάλουν στον αναπροσανατολισμό των αντιλήψεων, αλλά και στην παροχή πολλαπλών προοπτικών (Yuksel, 2005: 1). Με τον τρόπο αυτό, αν και μπορεί να μη μας δίνουν απευθείας τη λύση, μας βοηθούν να κάνουμε τις σωστές ερωτήσεις που θα μας οδηγήσουν, εν τέλει, σε αυτή.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *