Πολιτιστική Κληρονομιά: η άλλη όψη του νομίσματος

(πηγή: Ντοκιμαντέρ Ίχνη, παραγωγή: Advanced Media Institute, 2018)

«Η πρόκληση βλάβης στα πολιτιστικά αγαθά οποιουδήποτε λαού σημαίνει βλάβη στην πολιτιστική κληρονομιά ολόκληρης της ανθρωπότητας»

Προοίμιο της Σύμβασης της Χάγης για την
Προστασία των Πολιτιστικών Αγαθών σε Περίπτωση Ένοπλης Σύρραξης (1954)

 

Στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων -της Ευρώπης, της Αφρικής και της Ασίας- βρίσκεται η Κύπρος, το μεγαλύτερο νησί της Ανατολικής Μεσογείου. Ανάμεσα σε σπουδαίους άλλους πολιτισμούς και με ιστορία 10.000 χρόνων, η Κύπρος διαθέτει μια πλούσια και τεράστια πολιτιστική κληρονομιά. Από το καλοκαίρι του 1974, όμως, στο νησί διαπράττεται ένα διπλό διεθνές έγκλημα: η Τουρκία εισβάλλει στα εδάφη της Κυπριακής Δημοκρατίας και έκτοτε κατέχει το 36% της επικράτειάς της. Ταυτόχρονα, επιδίδεται σε συστηματική καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς στις υπό την κατοχή περιοχές.

«Η καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομίας της Κύπρου», παραγωγή: Ένωση Δήμων Κύπρου. «Πέρα από τον ανθρώπινο πόνο και τις κοινωνικές, οικονομικές και εθνολογικές συνέπειες, η συστηματική πολιτιστική καταστροφή στις κατεχόμενες περιοχές της Κύπρου είναι μία ακόμη ανοιχτή πληγή της τουρκικής εισβολής, και σε πολλές πτυχές της, δυστυχώς, ανεπανόρθωτη».

Εν αρχή ην ο λόγος. Το κατοχικό καθεστώς εργάζεται συστηματικά για να εξαφανίσει από την κατεχόμενη Κύπρο το ελληνικό και χριστιανικό παρελθόν της. Κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου και ψηφισμάτων του ΟΗΕ (Αρ. 16, 3η διεθνής διάσκεψη για την Τυποποίηση Γεωγραφικών Ονομάτων, 1977) στα κατεχόμενα αντικαθίστανται όλες οι ελληνικές ονομασίες πόλεων, χωριών και δρόμων με τουρκικές ονομασίες. Η ελληνική γλώσσα επιβιώνει σήμερα μόνο σε ελάχιστες αρχαίες επιγραφές που διασώζονται, στις ταφόπλακες κοιμητηρίων, στις οδούς της περίκλειστης πόλης της Αμμοχώστου και στο στόμα των ελάχιστων πλέον Ελληνοκυπρίων εγκλωβισμένων (Ιακωβίδης, 2016).

(Φωτογραφία: Γιάννης Νησιώτης, Άρθρο: «Βεβηλώνουν και λεηλατούν τα κοιμητήρια» της Μαριλένας Παναγή. Πηγή: Philenews.com)

Η  μεθοδική  καταστροφή  των  μνημείων  και  θησαυρών  της  πολιτιστικής κληρονομιάς της Κύπρου, όπως και κάθε άλλης χώρας σε εμπόλεμες περιοχές (βλέπε πρόσφατα Συρία, Ιράκ, κ.ά.), προκαλεί ηθική και υλική βλάβη σε έναν πολιτισμό, αφού τον καταδικάζει στον άμεσο εκφυλισμό του (Χαΐνογλου, 2015: 219). Υπ’ αυτό το πρίσμα, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως πολιτιστικό ζήτημα, που απασχολεί πολιτισμικούς φορείς, αρχαιολόγους, ιστορικούς και συντηρητές τέχνης, αλλά και ως ζήτημα διεθνούς ασφάλειας. Στην κατεχόμενη Κύπρο, πολύτιμα εκκλησιαστικά και αρχαιολογικά μνημεία και αντικείμενα, τα οποία ανήκουν στην ευρωπαϊκή και παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά, εξακολουθούν να κινδυνεύουν.

Η Πρόεδρος της Διάσκεψης των Προέδρων των Επιτροπών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Cecilia Wikström, στην παρουσία της στην Έκθεση υπό τον τίτλο «Κύπρος: Ένας ευρωπαϊκός πολιτισμός σε κίνδυνο», που οργανώθηκε στις 7 Μαΐου 2018, τόνισε ότι «η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς της Κύπρου δεν είναι ζήτημα που αφορά μόνο τους Κύπριους, αλλά επηρεάζει ολόκληρη την Ευρωπαϊκή κοινότητα» και κάλεσε «όλους να συμβάλουν στην ευαισθητοποίηση του κοινού για την καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης στο κατεχόμενο μέρος της Κύπρου, που θα πρέπει να τερματιστεί».

Σύμφωνα με το Τμήμα Αρχαιοτήτων της Κυπριακής Δημοκρατίας, στις κατεχόμενες περιοχές της Κύπρου είναι συνολικά κηρυγμένα, με βάση τον Περί Αρχαιοτήτων Νόμο, 198 μνημεία. Εκατοντάδες άλλα μνημεία και αρχαιολογικοί χώροι που είχαν εντοπιστεί, δεν περιλαμβάνονται στον Νόμο, αφού η σχετική έρευνα δεν ολοκληρώθηκε εξαιτίας της τούρκικης εισβολής. Πολλά μνημεία, έχουν ήδη λεηλατηθεί, χαθεί και βεβηλωθεί. Σύμφωνα με στοιχεία του κυπριακού υπουργείου Εξωτερικών, πάνω από 500 εκκλησίες και μοναστήρια λεηλατήθηκαν ή καταστράφηκαν: εκκλησίες μετατράπηκαν σε μουσουλμανικά τεμένη, μουσεία, χώρους διασκέδασης, ακόμα και σε ξενοδοχεία, όπως η Αγία Αναστασία της Λαπήθου, ενώ μοναστήρια (του Αγίου Χρυσοστόμου στον Πενταδάκτυλο, της Αχεροποιήτου στον Καραβά, του Αγίου Παντελεήμονα στη Μύρτου) μετατράπηκαν σε τουρκικά στρατόπεδα. Περισσότερες από 15.000 εικόνες αγίων, αμέτρητα ιερά τελετουργικά σκεύη και άλλα αντικείμενα μεγάλης αξίας έχουν εξαφανιστεί από τα κατεχόμενα εδάφη.

Περίφημες βυζαντινές τοιχογραφίες και ψηφιδωτά σπάνιας τέχνης και αξίας αποτοιχίστηκαν από Τούρκους αρχαιοκάπηλους και πωλήθηκαν παράνομα σε ιδιωτικές συλλογές. Παράλληλα, νεολιθικοί οικισμοί, όπως του Αποστόλου Ανδρέα – Κάστρος (6η χιλιετία π.Χ.) καταστρέφονται και ιστορικές πόλεις, όπως η Έγκωμη (περί τα 1400 π.Χ.) και οι αρχαίες πολιτείες της Σαλαμίνας και των Σόλων αφήνονται, από το κατοχικό καθεστώς, στη φθορά του χρόνου.

(Φωτογραφίες: Φωτογραφικό Αρχείο Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών, Φωτογραφικό Αρχείο Αρχαιολογικού Μουσείου Κύπρου, πηγή: «Ένας Πολιτισμός Χάνεται: Καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς στην κατεχόμενη Κύπρο», έκδοση του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών)

Τι μέλλει γενέσθαι; Το καλοκαίρι του 1974, 17 ξένες και πέντε κυπριακές αποστολές διεξήγαγαν στην Κύπρο αρχαιολογικές έρευνες. Έκτοτε, έχει ανασταλεί κάθε νόμιμη έρευνα στο κατεχόμενο τμήμα του νησιού και η Κυπριακή Πολιτεία -Κυβέρνηση, Εκκλησία και ιδιώτες- καταβάλλει συνεχείς προσπάθειες για τον επαναπατρισμό απολεσθέντων αντικειμένων της πολιτιστικής κληρονομιάς. Ορισμένα από αυτά έχουν επαναπατρισθεί (πρόσφατα, τέσσερις αποτοιχισμένες τοιχογραφίες από κατεχόμενες εκκλησίες επαναπατρίσθηκαν από τη Χάγη και το ψηφιδωτό του Αποστόλου Μάρκου που κοσμούσε την αψίδα της κατεχόμενης εκκλησίας της Παναγίας Κανακαρίας στη Λυθράγκωμη επεστράφη από το Μονακό), χάρη σε δικαστικές διαμάχες, αλλά και ιδιωτικές πρωτοβουλίες.

Στις κατεχόμενες περιοχές, όμως, συνεχίζεται απροκάλυπτα η αρχαιοκαπηλία και οι παράνομες ανασκαφές. Παρά τις συμβατικές υποχρεώσεις της Τουρκίας, που πηγάζουν από τις Διεθνείς Συμβάσεις, στις οποίες είναι συμβαλλόμενο μέρος (π.χ. Σύσταση της Γενικής Συνδιάσκεψης της UNESCO του 1964 για τα μέτρα παρεμπόδισης της εξαγωγής, εισαγωγής και μεταβίβασης των παράνομα κτηθέντων πολιτιστικών αγαθών, Ευρωπαϊκή Σύμβαση του 1969 για την προστασία της αρχαιολογικής κληρονομιάς), η καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς στην κατεχόμενη Κύπρο συνεχίζεται…

Βιβλιογραφία:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *