Κύπρος: ακόμα υπό κατοχή, ακόμα πρόσφυγες, εγκλωβισμένοι & αγνοούμενοι

Ιούλιος 1974: Η Τουρκία εισβάλλει στα εδάφη της Κυπριακής Δημοκρατίας, παραβιάζοντας τις βασικές αρχές του διεθνούς δικαίου, καταπατώντας τον Καταστατικό Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Με αρχή το ψήφισμα 353 της 20ής Ιουλίου 1974 του Συμβουλίου Ασφαλείας, ο ΟΗΕ κάνει εκκλήσεις για «άμεσο τερματισμό της ξένης στρατιωτικής επέμβασης στην Κυπριακή Δημοκρατία» και για «απομάκρυνση χωρίς καθυστέρηση του ξένου στρατιωτικού προσωπικού που η παρουσία του δεν προβλέπεται από διεθνείς συμφωνίες». Έκτοτε, το «Κυπριακό πρόβλημα» αποζητά ακόμα μια δίκαιη λύση.

Πλάνα από την τουρκική εισβολή του 1974 (πηγή: Sigmalive.com)

Φεβρουάριος 2019: 45 χρόνια Τουρκικής κατοχής και η Κύπρος παραμένει διαιρεμένη. Το 36% των εδαφών του νησιού βρίσκονται υπό τον έλεγχο των κατοχικών δυνάμεων.

1619 αγνοούμενοι, μεταξύ των οποίων γυναίκες και μικρά παιδιά. Πρόκειται ένα από τα πιο τραγικά αφηγήματα του δράματος της Κύπρου, αφού οι οικογένειες των περισσοτέρων δεν γνωρίζουν ακόμη την τύχη των δικών τους ανθρώπων. Στρατιώτες και άμαχος πληθυσμός συνελήφθησαν κατά την εισβολή και μετά τη λήξη των εχθροπραξιών εξαφανίστηκαν. Υπάρχουν σημαντικές μαρτυρίες για αριθμό Ελληνοκύπριων αγνοουμένων, των οποίων τα ίχνη χάνονται στις φυλακές της Τουρκίας, όπου κρατήθηκαν ως αιχμάλωτοι πολέμου. Η Τουρκία κρατά τα αρχεία της ερμητικά κλειστά…

1619 ήταν οι Ελληνοκύπριοι αγνοούμενοι της τουρκικής εισβολής (πηγή: cyprustimes.com)

Τον Απρίλιο του 1981 συστήνεται τριμελής Διερευνητική Επιτροπή για τους Αγνοούμενους (ΔΕΑ), αποτελούμενη από έναν αντιπρόσωπο της ελληνοκυπριακής κοινότητας, έναν της τουρκοκυπριακής και ένα τρίτο μέλος, που υποδεικνύεται από τη Διεθνή Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού και διορίζεται από τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ. Για δύο δεκαετίες γίνονται έρευνες, συλλέγονται δείγματα αίματος από τους συγγενείς για τις ταυτοποιήσεις και το 2006 αρχίζουν οι ανασκαφές και εκταφές και στις δύο πλευρές του νησιού. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της τελευταίας έκθεσης της ΔΕΑ (Ιούλιος 2018, Philenews), το 2006 ο συνολικός αριθμός των αγνοουμένων (Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων) ανερχόταν σε 2002 άτομα, μέχρι το 2018 είχαν εκταφεί 1211 σωροί και ταυτοποιήθηκαν 889 άτομα. Ανά κοινότητα έχουν ταυτοποιηθεί συνολικά 664 Ελληνοκύπριοι αγνοούμενοι και 225 Τουρκοκύπριοι ακόμη αγνοούνται.

Στοιχεία ταυτοποιήσεων από τη Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων (πηγή: Alpha Cyprus, 29/10/2018)

Η θέση της Κυπριακής Κυβέρνησης παραμένει σταθερή ότι οι συγγενείς των αγνοουμένων έχουν κάθε δικαίωμα να γνωρίζουν την αλήθεια αναφορικά με την τύχη των αγαπημένων τους προσώπων. Μπορεί ένας κύκλος να ολοκληρώνεται με την ταυτοποίηση και την επιστροφή των λειψάνων τους στις οικογένειές τους, όμως, τα ερωτήματα για την τραγική τους κατάληξη παραμένουν αναπάντητα…

Ανοιχτή πληγή για την Κύπρο αποτελούν και περισσότεροι από 400 Ελληνοκύπριοι και Μαρωνίτες, από τις 20.000 που αριθμούσαν στο τέλος Αυγούστου του 1974, οι οποίοι παραμένουν ακόμη εγκλωβισμένοι στα κατεχόμενα χωριά τους. Μετά από πιέσεις της Κυπριακής κυβέρνησης, που ήγειρε το θέμα στις διαπραγματεύσεις υπό την αιγίδα του ΟΗΕ τον Αύγουστο του 1975 στη Βιέννη, και εκκλήσεις της διεθνούς κοινότητας, η τουρκοκυπριακή πλευρά συμφώνησε σε μέτρα για βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των εγκλωβισμένων, ώστε να έχουν μια «φυσιολογική» ζωή. Αλλά η Τουρκία συνεχίζει τις τακτικές εκφοβισμού, στερήσεων και καταπίεσης (άρνηση πρόσβασης σε επαρκή ιατρική περίθαλψη, άρνηση σε κατάλληλες εκπαιδευτικές εγκαταστάσεις, λογοκρισία των σχολικών βιβλίων κ.λπ. σύμφωνα με μαρτυρίες εγκλωβισμένων), με αποτέλεσμα σήμερα, μόλις 403 άτομα να παραμένουν στα κατεχόμενα σπίτια τους, πίσω από την «πράσινη γραμμή».

«Οι εγκλωβισμένοι μαθητές στο κατεχόμενο Ριζοκάρπασο συνεχίζουν να κάνουν όνειρα» (πηγή: Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, AMNAWebTV)

Η 20η Ιουνίου είναι η Διεθνής Ημέρα Προσφύγων. Σύμφωνα με την ετήσια έρευνα «Global Trends» της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, μέχρι το τέλος του 2017 «68,5 εκατομμύρια άνθρωποι είχαν συνολικά εκτοπιστεί βίαια από τα σπίτια τους σε ολόκληρο τον κόσμο, δηλαδή 44.500 άτομα εκτοπίζονται κάθε μέρα, ένας άνθρωπος εκτοπίζεται κάθε δύο δευτερόλεπτα». Η λέξη «πρόσφυγας» δεν είναι άγνωστη για την Κύπρο. 200.000 Ελληνοκύπριοι εκτοπίστηκαν το καλοκαίρι του 1974 από τα σπίτια τους στις κατεχόμενες περιοχές και είναι ακόμη και σήμερα πρόσφυγες στην ίδια τους την πατρίδα. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης (ΕΔΑΔ), εξετάζοντας το θέμα των προσφύγων, αποφάσισε στις 10 Μαΐου 2001 ότι η Τουρκία παραβίασε άρθρα της Ευρωπαϊκής Συνθήκης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και στέρησε στους Ελληνοκύπριους πρόσφυγες το δικαίωμα πρόσβασης και χρήσης των περιουσιών τους. Η Τουρκία, και σ’ αυτό το θέμα, εξακολουθεί να μην συμμορφώνεται. Η απόσταση του χρόνου, 45 χρόνια μετά, δεν έχει φέρει τη λήθη, αλλά οι συνθήκες της εποχής ίσως έχουν ξεθωριάσει τη μνήμη στο εσωτερικό και στο εξωτερικό της χώρας.

Όταν γίνεται λόγος διεθνώς για πρόσφυγες, ποιοι και πόσοι άραγε θυμούνται τους πρόσφυγες της Κύπρου;

 



Βιβλιογραφία:

  • Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών, Κυπριακή Δημοκρατία, «Κύπρος: ακόμα υπό κατοχή, ακόμα διαιρεμένη, 1974-2018», διαθέσιμο ηλεκτρονικά στο: http://flipbooks.pio.gov.cy/Leaflets/2018/Cyprus%201974-2018/EL/2/
  • Κυπριακός Ερυθρός Σταυρός, «Πρόσφυγες και Εγκλωβισμένοι», διαθέσιμο ηλεκτρονικά στο: http://www.redcross.org.cy/el/what-we-do/refugees-and-enclaved-persons
  • Λάμπρου, Γ., 2008, «Ιστορία του κυπριακού : τα χρόνια μετά την ανεξαρτησία 1960-2008», Εκδόσεις Πάργα.
  • Παγκύπρια Οργάνωση Συγγενών Αδήλωτων Αιχμαλώτων και Αγνοουμένων, «Το Ανθρωπιστικό Θέμα των Αγνοουμένων της Κύπρου», διαθέσιμο ηλεκτρονικά στο: http://www.missing-cy.org.cy/el/history
  • Υπουργείο Εξωτερικών, Κυπριακή Δημοκρατία, «Το Κυπριακό Πρόβλημα», διαθέσιμο ηλεκτρονικά στο: http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2016.nsf/mfa08_gr/mfa08_gr?OpenDocument